Бурханы шашин

Бурханы шашны тухай

10-р сар 09, 2012
Бурханы шашны тухай

Бурханы шашны тухай эхлэн ойлгоход үгийн язгуур үндсийг ухан ойлговол нэн тустай. Тиймээс “Бурхан” ба “шашин” гэх хоёр үгийн язгуур гарвалыг авч үзье. Бурхан хэмээх нь Буддха гэсэн самгарид үгийн монголжсон дуудлага юм. Энэ тухай академич Д.Цэрэнсодном самгарид хэлний дараалж орсон хоёр “д” үсэг “р” авиагаар дуудагдах тохиолдох байдаг байна. Ийм учраас “Будда” хэмээх үгийг “Бурхан” хэмээн монголчилон дуудаж заншсан бололтой хэмээн тэмдэглэжээ. Бүр нарийн тодруулбал, самгаридаар Buddha (буддха), түвдээр Санжаа буюу “санваа”, “жайва” гэх хоёр салаа үгний нийлбэр буюу ...

Дэлгэрэнгүй »

Монгол оронд Бурханы шашин дэлгэрсэн түүх

10-р сар 09, 2012
Монгол оронд Бурханы шашин дэлгэрсэн түүх

Анхдугаар дэлгэрэлт /а.т.ө II-р зуунаас а.т XI-р зууныг хамрах үе/ Бурханы шашин Монгол оронд гурвантаа дэлгэрчээ. Анхны дэлгэрэлт нь Энэтхэгээс Ли, Хотан, Дорнод Туркестанаар дамжин торгоны замаар Монгол оронд дэлгэрсэн бөгөөд энэ нь Монгол газар нутагт оршин тотнож байсан эртний Хүннү, Нирун, Түрэг, Уйгур, Хятан зэрэг улс орны үе юм. Одоогоос 2000 гаруй жилийн өмнөх эртний Хүннү нарын шүтэж байсан 3 метр алтан бурханы тухай түүхийн ухааны их эрдэмтэд болох Сүмбэ хамба Ишбалжор, гүн Гомбожав, зава Дамдин нар онцгойлон тэмдэглэсэн ...

Дэлгэрэнгүй »

Монголын Бурханы Шашин

10-р сар 09, 2012
Монголын Бурханы Шашин

Бурханы шашин хэдийгээр Энэтхэгт анх дэлгэрч өөрийн гэсэн Энэтхэг хэв маягтай байсан боловч бусад улс оронд дэлгэрэхдээ тухайн улс оронд буй бурханы шашны үзэл онолтой үл харшлах соёл уламжлал, цаг үетэй нь уялдаж өөр өөр дүр төрхийг гаргаж ирсэн байдаг. Энд Хятад, Япон, Тайланд, Монгол, Төвд, Шриланк зэрэг бусдаас онцлог бүхий бурханы шашинт улс орнуудыг дурьдаж болно. Сүүлийн үед өргөн хүрээг хамран барууны оронд дэлгэрсээр буй бурханы шашин ч бас нэгэн шинэлэг өнгө төрхийг харуулж байна. Монгол оронд бурханы шашин ...

Дэлгэрэнгүй »

Төвдөд бурханы шашин дэлгэрсэн товч түүх

10-р сар 09, 2012
Төвдөд бурханы шашин дэлгэрсэн товч түүх

Төвдөд бурханы шашин дэлгэрсэн түүхийг түрүү болон хожуу үеийн дэлгэрэлт хэмээн хоёр хуваадаг. Түрүү үеийн дэлгэрэлт нь Төвдийн нэгдсэн улс байгуулагдсан VII зуун буюу Соронзангамбо /617-649/ хааны үеэс эхэлсэн гэж үздэг. Соронзангамбо хаан өөрийн дотны түшмэл Тонми Самбода тэргүүтэй олон элчийг Энэтхэгт илгээж бурханы номд суралцуулсан бөгөөд түшмэл Тонми Самбода Энэтхэгийн санскрит хэлний үсэг зүйг үндэслэн төвд цагаан толгой зохиож судар ном орчуулж эхэлсэн байна. YIII-р зууны үе буюу Тисрондэзан /742-797/ хааны үед Энэтхэгээс Шантаракшита, Бадмасамбхава, Гамалашила тэргүүтэй Энэтхэгийн их ...

Дэлгэрэнгүй »
Бурханы шашин
Үгсийн тайлбар
  • Хоосон чанар

    Бурханы шашны хамгийн дээд онол болох төв үзлээр аливаа юмс бүгд зөвхөн нэр томъёолол төдийд ...

  • Бодь сэтгэл

    Аливаа зовлонт амьтан бүгдийн зовлонг би арилгая “гэсэн сэтгэл хийгээд “амьтан бүгдийг зовлонгоос аврахын тулд ...

  • Адис жинлав

    Хүч чадлыг өгөх, хүч чадлыг сэргээх хүчин зүйл юм. Адистидэд бурханы лагшингийн адистид, сургаал зарлигийн ...

  • Эрхэм зарлиг

    Бурханы сургаал номлол бүгдийг “эрхэм зарлиг” гэдэг. Үүнийг дотор нь Бурхан багш нигуураар буюу амаар ...

  • Гэлэн (аяга тахимлаг)

    Бурханы шашинд ангид гэтэлгэгчийн санваар, бодьсадвын санваар, нууц тарнийн санваар гэх гурван санваар байдаг бөгөөд ...

  • Гурван сав аймгийг ялгах нь

    Төвдийн эртний орчуулагч нар асар их гурван сав аймгийн номыг хялбар ялгахын тулд билгүүнийг номлосон ...

  • Гурван сав аймаг ном

    Бурхан багшийн айлдсан их сургаалыг агуулгаар нь гурав хуваадаг. Винайн буюу ёс суртахуун, сахил санваарыг ...

  • Цогт зөөлөн, Орь залуу

    Манзушри бурханы нэгэн алдар. Хэмжээлшгүй их эрдмийн чуулган цогцлоосон тул “цогт”, нисваанисын хатуу буртагаас хагацсан ...

  • Бандида

    Бандида гэдэг нь “тавыг ухаарагч” гэсэн утгатай санскрит үг бөгөөд их, бага таван ухааныг ухаарч, ...

  • Шастир

    Шастир гэдэг үг нь “шасадара” гэсэн санскрит үг бөгөөд “шаса” нь засах, “дара” нь аврах, ...

  • Хутагтын орон

    Энэтхэг орныг “Хутагтын орон” гэдэг. Бурхан багш Энэтхэг оронд заларч сургаал номлолоо айлдсаны дараа Энэтхэгт ...

  • Ганжуур, Данжуур

    Ганжуур гэдэг нь зарлигийн орчуулга гэсэн үг бөгөөд Данжуур гэдэг нь шастирийн орчуулга гэсэн үг. ...

  • Нисваанис

     “Сэтгэлийг машид тавгүй болгогч муу сэтгэл нь нисваанис мөн” хэмээн буддын сургаалд айлдсан байдаг. Муу ...

  • Бурхан

    Бурхан гэдэг үгийг Энэтхэгийн буддха гэдэг үгний сунжирсан хэлбэр гэж үздэг. Энэтхэг хэлэнд дараалан орсон ...

Сурталчилгаа
Аман түүх 3 Аман түүх 2 Гэгээрэлд хүрэх мөр Шүгдэнгийн тухай айлдвар II Шүгдэнгийн тухай айлдвар Гэгээн гэрэл Шинэ оюутны нүдийг нээх сайн номлол хэмээгч оршвой Төв үзлийн түлхүүр Бодь мөрийн зэрэг Судар орчуулах эрдэм Гэгээн гэрэл ( гэвш жамба тинлей ) Монголын бурханы шашинтны аман түүх II Бодь мөрийн зэргийн бясалгахуй хөтөлбөр Шүгдэнгийн тухай айлдвар I Багшийг тахихуй