Бурханы шашны тухай

10-р сар 09, 2012

Бурханы шашны тухай эхлэн ойлгоход үгийн язгуур үндсийг ухан ойлговол нэн тустай. Тиймээс “Бурхан” ба “шашин” гэх хоёр үгийн язгуур гарвалыг авч үзье.

  1. Бурхан хэмээх нь Буддха гэсэн самгарид үгийн монголжсон дуудлага юм. Энэ тухай академич Д.Цэрэнсодном самгарид хэлний дараалж орсон хоёр “д” үсэг “р” авиагаар дуудагдах тохиолдох байдаг байна. Ийм учраас “Будда” хэмээх үгийг “Бурхан” хэмээн монголчилон дуудаж заншсан бололтой хэмээн тэмдэглэжээ. Бүр нарийн тодруулбал, самгаридаар Buddha (буддха), түвдээр Санжаа буюу “санваа”, “жайва” гэх хоёр салаа үгний нийлбэр буюу монголоор “арилсан”, “дэлгэрсэн” гэсэн утгатай. Чухам юу нь арилж, юу нь дэлгэрсэн хэмээвэл “муу сэтгэлийн хир арилж”, “эрдэм билгийн гэгээ дэлгэрсэн” гэсэн өргөн утга санааг агуулах ажээ.
  2. Харин “шашин” хэмээх нь дорно дахины ёсонд “Шасана” гэсэн самгарид гаралтай үг бөгөөд монголоор “заах, засах” хэмээх буюу муу сэтгэлийг засаж муу заяа болон сансраас аврах гэсэн утгатай.
  3. Энэ бүгдээс үндэслэн үзвэл сэтгэлийн сөрөг муу зан чанарыг засан ариусгаж, эрдэм мэдлэгийн гэгээг гийгүүлэн төгс боловсорч гэгээрсэн бодгалийг “Бурхан” хэмээх бөгөөд тэрхүү Бурхан гэгээний номлосон сургаал номлолыг “Бурханы шашин” хэмээн нэрлэж байна. Хүн төрөлхтөн түүхэнд ийм зам мөрөөр гэгээрсэн бурхан бол Сиддхартаа Шагжаамүни юм.

Тэрээр НТӨ буюу өдгөөгөөс 2500 гаруй жилийн тэртээ хутагт Энэтхэгийн Шагжаан язгуурын Судадана буюу Ариун идээт хааны хөвгүүн болон мэндэлж бага наснаасаа хааны ордонд хан төрийн эрдэмд суралцан амьдарч байгаад байгаад 29 насандаа хааны ордныг орхин буяны мөр хөөн аглаг зэлүүд Ниранзана мөрний хөвөөнөө зургаан жил хатуужил үйлдэн 35 насандаа бурхан болж гэгээрчээ. Ийнхүү төгс гэгээрлийн хутгийг олсон мөчөөс эхлэн 46 жилийн турш тасралтгүй хүн төрөлхтөний төлөө сургаалаа айлдсан билээ.

Эцэст нь хэлэхэд Бурханы шашин нь хүмүүн биднийг зовлонгоос гэтэлгэж амар амгаланд хүргэх гагц зам мөр гэдгийг хэлэх байна.

Үгсийн тайлбар
  • Хоосон чанар

    Бурханы шашны хамгийн дээд онол болох төв үзлээр аливаа юмс бүгд зөвхөн нэр томъёолол төдийд ...

  • Бодь сэтгэл

    Аливаа зовлонт амьтан бүгдийн зовлонг би арилгая “гэсэн сэтгэл хийгээд “амьтан бүгдийг зовлонгоос аврахын тулд ...

  • Адис жинлав

    Хүч чадлыг өгөх, хүч чадлыг сэргээх хүчин зүйл юм. Адистидэд бурханы лагшингийн адистид, сургаал зарлигийн ...

  • Эрхэм зарлиг

    Бурханы сургаал номлол бүгдийг “эрхэм зарлиг” гэдэг. Үүнийг дотор нь Бурхан багш нигуураар буюу амаар ...

  • Гэлэн (аяга тахимлаг)

    Бурханы шашинд ангид гэтэлгэгчийн санваар, бодьсадвын санваар, нууц тарнийн санваар гэх гурван санваар байдаг бөгөөд ...

  • Гурван сав аймгийг ялгах нь

    Төвдийн эртний орчуулагч нар асар их гурван сав аймгийн номыг хялбар ялгахын тулд билгүүнийг номлосон ...

  • Гурван сав аймаг ном

    Бурхан багшийн айлдсан их сургаалыг агуулгаар нь гурав хуваадаг. Винайн буюу ёс суртахуун, сахил санваарыг ...

  • Цогт зөөлөн, Орь залуу

    Манзушри бурханы нэгэн алдар. Хэмжээлшгүй их эрдмийн чуулган цогцлоосон тул “цогт”, нисваанисын хатуу буртагаас хагацсан ...

  • Бандида

    Бандида гэдэг нь “тавыг ухаарагч” гэсэн утгатай санскрит үг бөгөөд их, бага таван ухааныг ухаарч, ...

  • Шастир

    Шастир гэдэг үг нь “шасадара” гэсэн санскрит үг бөгөөд “шаса” нь засах, “дара” нь аврах, ...

  • Хутагтын орон

    Энэтхэг орныг “Хутагтын орон” гэдэг. Бурхан багш Энэтхэг оронд заларч сургаал номлолоо айлдсаны дараа Энэтхэгт ...

  • Ганжуур, Данжуур

    Ганжуур гэдэг нь зарлигийн орчуулга гэсэн үг бөгөөд Данжуур гэдэг нь шастирийн орчуулга гэсэн үг. ...

  • Нисваанис

     “Сэтгэлийг машид тавгүй болгогч муу сэтгэл нь нисваанис мөн” хэмээн буддын сургаалд айлдсан байдаг. Муу ...

  • Бурхан

    Бурхан гэдэг үгийг Энэтхэгийн буддха гэдэг үгний сунжирсан хэлбэр гэж үздэг. Энэтхэг хэлэнд дараалан орсон ...

Сурталчилгаа
Аман түүх 3 Аман түүх 2 Гэгээрэлд хүрэх мөр Шүгдэнгийн тухай айлдвар II Шүгдэнгийн тухай айлдвар Гэгээн гэрэл Шинэ оюутны нүдийг нээх сайн номлол хэмээгч оршвой Төв үзлийн түлхүүр Бодь мөрийн зэрэг Судар орчуулах эрдэм Гэгээн гэрэл ( гэвш жамба тинлей ) Монголын бурханы шашинтны аман түүх II Бодь мөрийн зэргийн бясалгахуй хөтөлбөр Шүгдэнгийн тухай айлдвар I Багшийг тахихуй